Hadi baslayalim ;

[
“Ocak” ,
“Subat” ,
“Mart” ,
“Nisan” ,
“Mayis” ,
“Haziran” ,
“Temmus”,
“Agustos” ,
“Eylül” ,
“Ekim” ,
“Kasim” ,
“Aralik”
]

Gördügünüz gibi diziler köseli Parantez ( [  ] ) ile baslar ve biterler, dizi icerisindeki degeler virgül ( , ) isareti ile ayrilir ve eger deger string yani yazi ise cift tirnak ( ” ) icerisine alinirlar.

Yukaridaki örnek tek boyutlu bir dizidir fakat Json bize iki boyut veya daha fazla boyutta dizi tanimlama imkanida sunar;

[
[
“Ocak” ,
“Subat” ,
“Mart” ,
“Nisan” ,
“Mayis” ,
“Haziran” ,
“Temmus” ,
“Agustos” ,
“Eylül” ,
“Ekim” ,
“Kasim” ,
“Aralik”
] ,
31 ,
28 ,
31 ,
30 ,
31 ,
30 ,
31 ,
31 ,
30 ,
31 ,
30 ,
31
]
]

Gördügünüz gibi Json ile iki boyutlu bir dizi (Array) tanimlamis olduk. Yukaridaki örnekte ay isimleri ve o ayin kac gün cektigini tanimladik. Dizilerin köseli parantezler ( [ ] ) icerisine yazildigini yukarida söylemistim, cok boyutlu dizi tanimlarken de köseli parantez ( [ ] ) kullaniyoruz ve dizileri birbirinden ayirirken yine virgül ( , ) isareti kullaniyoruz. Yukaridaki örnekte ay isimleri bitip köseli parantezle kapatildiktan sonraki virgül ( , ) isareti ikinci boyutun oldugunu belirtmektedir. Yukaridaki örnekte bir diger ayrinti ise ikinci gruptaki, ayin kac gün cektigini gösteren veriler sayi oldugu icin cift tirnak ( ” ) icerisinde yer almadi, diger programlama dillerinde oldugu gibi Jsonda da sayilar tirnak icerisinde yer almamaktadir. Bir önceki dersimizde Json veri cesitleri ile ilgile bilgi sahibi olabilirsiniz.

Ilerleyen derslerde diger programla dillerinin Json ile nasil baglanti kurdugunu anlatarak devam edecegim. Bir sonraki derste görüsmek üzere…

ilk önce olayin mantigini anlatmak gerekirse, sanki bir tablo gibi düsünün farzedinki 2 sutun ve 2 sıra var. Örneğin bir siniftaki ögrencilerin okul numaraları ve isimlerini düşünün birinci sirada okul numaralari ve ikinci sirada isimleri olacak.

İsterseniz yukarıda bahsettiğim örnegi kodlayalım ;

$ogrenci= array (
array ( numarasi=> 284 , adi=>"Hüseyin") ,
array ( numarasi=> 212 , adi=>"Ergin") ,
array ( numarasi=> 360, adi=>"Yavuz") ,
array ( numarasi=> 365, adi=>"Ünal") ,
);

Kullanımına gelince ;

echo $ogrenci[ 1 ][adi] ;

Ekranda Ergin yazacaktir.

Burada dikkat etmemiz gereken diğer bir konuda bir önceki derste bahsettiğim gibi array nesnesi 0,1,2,3,4…. şeklinde ilerliyor olmasıdır.

Peki dizi değişkenlerin boyutunu arttirmamiz münkümmüdür diye soracak olursanız, evet bu dizi değişkenini 3 boyutluda yapmamiz münkün hatta yaptığınız kodlamaya göre çok daha fazla boyutlu yapmanız dahi mümkün.

Yukarıdaki örneğe soyisimleri de ekleyelim ve dizi degiskenimizi üç boyutlu hale getirelim ;

$ogrenci= array (
array ( numarasi=> 284 , adi=> "Hüseyin", soyadi=> "Kocak") ,
array ( numarasi=> 212 , adi=> "Ergin", soyadi=> "Baltaci") ,
array ( numarasi=> 360, adi=> "Yavuz", soyadi=> "Özer") ,
array ( numarasi=> 365, adi=> "Ünal", soyadi=> "Dogru") ,
);

//Şimdi Herhangi bir öğrencinin bilgilerini yazdıralım

echo "Adı : " . $ogrenci[0][adi]  . "<br>" ;
echo "Soyadı : " . $ogrenci[0][soyadi]  . "<br>" ;
echo "NumarasI : " . $ogrenci[0][numarasi]  . "<br>" ;

Adı : Hüseyin
Soyadı : Kocak
Numarası : 284

Şeklinde ekranda gözükecektir.

Bazen dizi değişkenleri database ‘den veya bir xml dosyasından alıyor olabiliriz ve bir döngü içerisinde kullanmamız gerekebilir. Böyle bir durumda kaç tane dizi değişken olduğunu görebilmek için count komutu kullanıyoruz.

$OgrenciSayisi = count($ogrenci)

//Aldigimiz sonucu yazdiralim
echo "Kayıtlı Öğrenci Sayısı : " OgrenciSayisi;

Eğer bu komutu yukarıda 2 iki veya üç boyutlu dizi değişkeni örneklerinden herhangi birine uygulamis olursaniz, dört tane kayit olduğu için ekranda Kayıtlı Öğrenci Sayısı : 4 yazdığını göreceksiniz.

Dizi değişkenleri matris yapısında dizi tanımlamasında kullanabilirsiniz, en büyük avantajı bu sayede kodlamayı hem daha kontrollu yaparsınız hemde sistem çok daha hızlı çalışır. Örneğin bir aliş veriş sepeti kodlamasında kullanabilirsiniz.

İsterseniz hemen bir örnek yaparak işe başlayalım. Örneğin ayların isimlerini dizi değişkenlere atıyalim ;

$Ay = array ("Ocak", "Şubat", "Mart", "Nisan",
"Mayıs", "Temmuz", "Haziran", "Ağustos", "Eylül",
"Ekim","Kasim","Aralık") 

şimdi Ay değişkenine 12 farklı değer atamış olduk. burada ufak bir ayrinti ise normal degiskenlerde oldugu gibi $ işareti ile Ay kelimesini bir değisken olduğunu php ‘ye bildiriyoruz yani değisken tanımlama mantığından çok farklı değil.

Nasıl kullanacağımıza gelince,

 echo $Ay[5]

Sonuç olarak ekranda Temmuz yazacaktır.

Burada dikkat etmeniz geren önemli diğer bir şey ise dizi değişkenler 0 (sıfır) ‘dan saymaya başlaması,  yani 1,2,3,4…. şeklinde değilde 0,1,2,3,4…. şeklinde ilerler bu sebeple 5. değer Temmuz olduğu için ekranda bu değeri görürüz.

Örneğin ;

echo $Ay[0]  

yazdığımızda ekranda göreceğiz sonuç Ocak olacaktır.

Dizi değişken tanımlamanın bir diğer yolu ise array nesnesini kullanmadan aşagıdaki gibi yapilmaktadir.

$Ay[0] = "Ocak" ;
$Ay[1] = "Şubat" ;
$Ay[2] = "Mart" ;
$Ay[3] = "Nisan" ;
$Ay[4] = "Mayıs" ;
$Ay[5] = "Temmuz" ;
$Ay[6] = "Hayiran" ;
$Ay[7] = "Ağustos" ;
$Ay[8] = "Eylül" ;
$Ay[9] = "Ekim" ;
$Ay[10] = "Kasım" ;
$Ay[11] = "Aralık" ;

Şeklindedir fakat bu kullanım uzun ve pratik değildir.

Bazı durumlarda ise siz tek tek dizi numaralari vermek istemeyebilirsiniz. Örneğin dizide yer alacak değisken değerleri bir database ‘den geliyor olabilir veya ziyaretcinin doldurduğu bir form olabilir böyle durumlarda şu sekilde de dizi değisken olusturabiliriz. 

$Ay[] = "Ocak" ;
$Ay[] = "Şubat" ;
$Ay[] = "Mart" ;
$Ay[] = "Nisan" ;
$Ay[] = "Mayıs" ;
$Ay[] = "Temmuz" ;
$Ay[] = "Hayiran" ;
$Ay[] = "Ağustos" ;
$Ay[] = "Eylül" ;
$Ay[] = "Ekim" ;
$Ay[] = "Kasım" ;
$Ay[] = "Aralık" ;

Php atama sirasina göre dizi değiskenlerini numaralandırır.

Önceden atanmis bir dizi elemanin değerini değiştirmeniz gerekirse, örnegin Ay[8] ‘in değeri Eylül fakat biz bu degeri september olarak değiştirmek istiyoruz;

$Ay[8] = "September"

Yazarak değiştirebiliriz.

Bir sonraki derste çoklu dizi değişkenlerini anlatarak bu konuya devam edecegim.

ilk önce olayin mantigini anlatmak gerekirse, sanki bir tablo gibi düsünün farzedinki 2 sutun ve 2 sira var. Örnegin bir siniftaki ögrencilerin okul numaralari ve isimleri; birinci sirada okul numaralari ve ikinci sirada isimleri olacak.

Isterseniz yukarida bahsettigim örnegi kodlayalim ;

ilk olarak degiskenimizi tanimliyoruz

[asp]Dim ogrenci(2,2)[/asp]

simdi iki boyutlu bir dizi degiskeni taminlamis olduk.

Dizi degiskenlere deger atayalim ;

[asp]
ogrenci(0,0) = “284″
ogrenci(0,1) = “Hüseyin”
ogrenci(1,0) = “212″
ogrenci(1,1) = “Ergin”
ogrenci(2,0) = “360″
ogrenci(2,1) = “Yavuz”
ogrenci(3,0) = “365″
ogrenci(3,1) = “Ünal”
[/asp]

Kullanimina gelince ;

[asp]Response.Write ogrenci(2,0) [/asp]

Ekranda 360 yazacaktir.

Burada dikkat etmemiz gereken diger bir konuda bir önceki derste bahsettigim gibi array nesnesi 0,1,2,3,4…. seklinde ilerliyor olmasidir.

Peki dizi degiskenlerin boyutunu arttirmamiz münkümmüdür diye soracak olursaniz, evet bu dizi degiskenini 3 boyutluda yapmamiz münkün hatta 4 veya 5 boyutlu bile yapabiliriz.

Yukaridaki örnege soyisimleri de ekleyelim ve dizi degiskenimizi üc boyutlu hale getirelim ;

[asp]
Dim ogrenci(3,3)
ogrenci(0,0) = “284″
ogrenci(0,1) = “Hüseyin”
ogrenci(0,2) = “Kocak”
ogrenci(1,0) = “212″
ogrenci(1,1) = “Ergin”
ogrenci(1,2) = “Baltaci”
ogrenci(2,0) = “360″
ogrenci(2,1) = “Yavuz”
ogrenci(2,2) = “Özer”
ogrenci(3,0) = “365″
ogrenci(3,1) = “Ünal”
ogrenci(3,2) = “Dogru”
[/asp]

[asp]Response.Write “Numarasi : ” & ogrenci(1,0)
Response.Write “Adi  : ” & ogrenci(1,1)
Response.Write “Soyadi : ” & ogrenci(1,02)
[/asp]

Numarasi : 212
Adi  : Ergin Baltaci
Soyadi : Ergin Baltaci

Seklinde ekranda gözükecektir.

Bazen dizi degiskenleri database’den veya bir xml dosyasindan aliyor olabiliriz ve bir döngü icerisinde kullanmamiz gerekebilir. Böyle bir durumda kac tane dizi degisken oldugu görebilmek icin  UBound komutu kullaniyoruz.

[asp]Response.Write “Numarasi : ” & ogrenci(1,0)
Dim OgrenciSayisi
OgrenciSayisi = UBound(ogrenci)
Response.Write OgrenciSayisi
[/asp]

Eger bu komutu yukarida 2 iki veya üc boyutlu dizi degiskeni örneklerinden herhangi birine uygulamis olursaniz, dört tane kayit oldugu icin OgrenciSayisi degiskenin degeri 4 olacaktir.

Dizi degiskenleri matris yapısında dizi tanımlamasinda kullanabilirsiniz, en büyük avantaji bu sayede kodlamayi hem daha kontrollu yaparsiniz hemde sistem cok daha hizli calisir. Örnegin bir alisveris sepeti kodlamasinda kullanabilirsiniz.

İsterseniz hemen bir örnek yaparak işe başlayalım. Örneğin ayların isimlerini dizi değişkenlere atıyalim ;

[asp] Dim Ay(11) [/asp]

Dizi değişkenler tanimlarken, normal değişkenlerde olduğu gibi dim ile tanimliyoruz fakat tek farkı dizi değişken kaç haneli olacaksa parantez işareti içinde belirtiyoruz. Burada dikkat etmeniz geren önemli bir şey var toplam 12 az olmasına ramen biz parantez içine 11 yazdık bunusebebi array 1,2,3,4…. şeklinde değilde 0,1,2,3,4…. şeklinde ilerliyor olması. Şimdi örneğimizi tamamladığımızda çok daha iyi anlazacaksiniz ama kestirmeden anlatmak gerekirse toplam 12 değişken zer alacak bir kümede için parantez içine 11 yaziyoruz zani bir eksik rakam yazmalisiniz.

şimdi değişkenleri belirtelim ;

[asp] Ay=array(“Ocak”,”Şubat”,”Mart”,”Nisan”,”Mayıs”,”Temmuz”,”Haziran”,”Ağustos”,”Eylül”,”Ekim”,”Kasim”,”Aralık”) [/asp]

şimdi Ay değişkenine 12 farklı değer atamış olduk.

Nasıl kullanacağımıza gelince,

[asp] response.Write Ay(5) [/asp]

Sonuç olarak ekranda Temmuz yazacaktır.

Yukarıda belirttiğim gibi dizi değişkenler 0 (sıfır) ‘dan saymaya başlar bu sebeple 5. değer Temmuz olduğu için ekranda bu değeri görürüz.

Örneğin ;

[asp] response.Write Ay(0) [/asp]

yazdığımıda ekranda göreceğiz sonuç Ocak olacaktır.

Dizi değişken tanımlamanın bir diğer yolu ise;

[asp] Dim Ay(11)
Ay(0) = “Ocak”
Ay(1) = “Şubat”
Ay(2) = “Mart”
Ay(3) = “Nisan”
Ay(4) = “Mayıs”
Ay(5) = “Temmuz”
Ay(6) = “Hayiran”
Ay(7) = “Ağustos”
Ay(8) = “Eylül”
Ay(9) = “Ekim”
Ay(10) = “Kasım”
Ay(11) = “Aralık”
[/asp]

Şeklindedir fakat bu kullanım uzun ve pratik değildir.

Bir de çok boyutlu (çift boyutlu) dizi değişkenleri vardır fakat bu konuyu bir sonraki desimizde anlatacagim…